Иднината на Европа зависи од Здрава планета. Земјите на Европската унија се посветени за постогнување на климатска неутралност до 2050 година, како и на исполнување на своите обврски преземени со Парискиот договор. Зелениот план е всушност стратегија на ЕУ за постигнување на тие цели до 2050 година.
Цели НА ЕУ за постигнување на климатска неутралност до 2050 година
Na ovoj stranici:
- Što je to europski zeleni plan?
- Koje su inicijative obuhvaćene zelenim planom?
- Uloga Europskog vijeća i Vijeća u zelenom planu
Kronologija
19.12.2022.
Države članice postigle dogovor o novim pravilima za smanjenje emisija metana
19.12.2022.
Vijeće donijelo odluku o zahtjevima u vezi s neutralizacijom emisija iz zračnog prijevoza (CORSIA)
18.12.2022.
Privremeni dogovor o sustavu EU-a za trgovanje emisijama i Socijalnom fondu za klimatsku politiku
7.12.2022.
ETS u zrakoplovstvu: Vijeće i Parlament postigli privremeni dogovor o smanjenju emisija iz letova
6.12.2022.
Dogovor za smanjenje krčenja šuma u cijelom svijetu
Што е Европски зелен план?
Europski zeleni plan paket je inicijativa u području politika kojim se želi osigurati zelena tranzicija EU-a, pri čemu je krajnji cilj postići klimatsku neutralnost do 2050.
Европскиот зелен план е пакет иницијативи со кои се цели да с осигура птаведна транзиција на ЕУ при што крајна цел е да се постигни климатска неутралност до 2050 година.
Во овој зелен план се истакнува дека е потребен сеопфатен и меѓусекторски пристап во кој сите релевантни области на политиката допринесуваат за крајната климатска цел. Овој пакет отфаќа иницијативи од областите за климата, животната средина, енергетиката,, сообраќајот, индустрија, земјоделие и одржливо финансирање. Сите овие иницијативи се меѓусебно силно поврзани.
Европскиот зелен план е поттикнат од комисијата на ЕУ во декември 2019.
Планирано е со преминот кон климатска неутралност за се отворат значителни можности за економски раст , нови работни модели и пазари, нови работни места како и значителен технолошки развој.
Кои иницијативи се опфатени со зелениот план?
Подготвени за 55 %
Со пакетото „Спремни за 55 %” амбициите на зелениот план се пренесуваат во законодавството.
Тој се состои од множество на предлози за ревизија на постојното законодавство во областите за климата, енергетика и сообраќај, како и за воведување на нови законски решенија со цел европските прописи да се вклопат во климатските цели. Овој пакет опфаќа:
- ревизија на системите за емисија на штетни гасови и честици што вклучува проширување на тие ревизии за поморскиот и воздушниот сообраќај и воспоставување на посебен системз а пратење на штетните емиисии од сообраќајот и зградите.
- ревизија на уредбите за вклучување на емисиите и отстранување на стакленичките гасови при користењето на земјиштето, пренамена на земјиштето и шумарство.(LULUCF)
- измена на уредбата за утврдување на стандардните вредности на емисија на CO2 за автомобилите и комбињата.
- ревизија на директивите за обновливи извори.
- преиначување на директивата за енергетска ефикасност
- ревизија на директивите за оданочување на енергијата
- mehanizam za ugljičnu prilagodbu na granicama
- ревизија на директивите за воспоставување на инфрастуктура за алтерантивни горива
- Иницијатива „ReFuelEU Aviation” за одржливи авионски горива
- Иницијтива„FuelEU Maritime” за зелен европски поморски простор
- Социјален фонд за климатса политика
- ревизија на директивите за енергетските својства на зградите
- смалување на емисијата на метан во енергетскиот секор.
- ревизија на третиот енергетски пакет за гасовите.
- Spremni za 55 % (osnovne informacije)
Европски закон за клима
Благодарение на уредбата за Европскиот зкон за климата, политичката амбиција на ЕУ да стане климатски неутрална до 2050 година стана правна норма и обврска.
Со донесувањето на тој закон ЕУ и нејзините членки се обврзуваат дека до 2030 година ќе ги намалат нето емисиите на стакленички гасови во ЕУ за најмалку 55% во однос на степенот од 1990 година. Оваа цел е правно обврзувачка
Уредбата ги опфаќа следниве главни активности:
- утврдување на темпото на смалувањето на емиссите до 2050, со цел да се овозможи предвидливист за компаниите и граѓаните
- изработка ма систем за следење на напредокот во остварувањето на целите и известување
- Осигурување на ценовно ефикасна и социјално праведна зелена транзиција
Во април 2021 е постигнат привремен договор со Европскиот парламент. Уредбата е сега во сила.
Стратегија на ЕУ за прилагодување на климатските промени
Во јуни 2021 е донесена нова стратегија за прилагодување кон климатските промени. Во таа стратегија се наведени долгорочнте визии врз основа на кои ЕУ до 2050 година би требало да стане општество отпорно на климатските промени и кое е во целост прилагодено со неизбежните ефекти од климатските промени.
Стратегијата ги опфаќа следниве мерки:
- подобро собирање и размена на податоци со цел да се запознаат ефектите на климатските промени
- природни решенија за помош во изградба на отпорност на климатскте промени и заштитата не еколошкиот систем
- Прилагодување на макрофискалната политика
Советот во март 2022 усвои заклуќоци во кои повикува на прилагодување на цивилната заштита во екстремни временски услови кои произлегуваат од климатските промени со посебен нагласок на:
- превенција
- приправност
- одговор
- закрепнување.
- Djelovanje civilne zaštite u vezi s klimatskim promjenama: Vijeće usvojilo zaključke (priopćenje za medije, 3. ožujka 2022.)
Стратегија на ЕУ з биодиверзивитет до 2030 година.
Со стратегијата на ЕУ за биодиверзивитет до 2030 год. се настојува за се допринесе за закрепнување на биоразновидноста во Европа до 2030 со што би се остварила корист за луѓето, климата и планетата.
Стратегијата ги опфаќа слениве делувања:
- Проширување на заштитените копнени и морски области во Европа.
- Обнова на барушените еко системи со намалување на употребата и штетноста на пестицидите
- зголемено финансирање на активностите и подбро пратење на напредокот.
Vijeće za okoliš u listopadu 2020. usvojilo je zaključke o bioraznolikosti u kojima se potvrđuju ciljevi strategije EU-a za bioraznolikost do 2030.
За таа цел е потребно да засилат напорите за отстранивање на директните и индиректните причини за губењето на биоразновидноста како и да се интегрираат и други сектори како што се земјоделие, рибарство и шумарство.
Стратегија „Од поле до маса”
Со стратегијата „од поле до маса “ се настојува да се допринесе за климатска неутралност на Еу до 2050 година така што од постониот прехрамбен систем да се премини на одржив модел.
Покрај сигурноста и снабдувањето со храна главни цели на стратегијата се:
- Да се осигура довона количина, ценовно приступачна и хранлива храна во рамките на можностите на планетата
- да се поттикнува одржливо производство на храна
- д се промовир одржливо конзумирање на храна и здрава исхрана.
Vijeće je u listopadu 2020. usvojilo zaključke o toj strategiji, u kojima je poduprlo cilj razvijanja održivog europskog prehrambenog sustava, i to od faze proizvodnje hrane do faze njezine potrošnje.
- Vijeće dalo prioritet mjerama za održive prehrambene sustave: zaključci o strategiji „od polja do stola” (priopćenje za medije, 19. listopada 2020.)
- Od polja do stola (osnovne informacije)
Европска индустриска стратегија
ЕУ се потпира на тоа дека европската индустрија ќе има водечка улога во преминот кон климатска неутралност. Со оваа стратегија ЕУ и дава примарна улога на индустријата како акцелератор и иницијатор на примените, иновациите и растот.
Komisija je novu industrijsku strategiju objavila u ožujku 2020., a Vijeće je o njoj usvojilo zaključke u studenome 2020. Ministri i ministrice u tim su zaključcima naglasili da bi se oporavak od pandemije bolesti COVID-19 trebao temeljiti na načelima održivosti, kružnosti i zaštite okoliša.
Со оваа стратегија треба да се зајакне и унапреди конкурентноста на Европа во што Европската индустрија би била предводник во зелена и дигитална трансформација и да стане двигател на преминот на климатска неутралност и дигитализација
- Prema dinamičnijoj, otpornijoj i konkurentnijoj europskoj industriji: Vijeće usvojilo zaključke (priopćenje za medije, 16. studenoga 2020.)
- Industrijska politika EU-a (osnovne informacije)
Акциски план за циркуларна економија
Одделувањето на економскиот раст од искористувањето на природните ресурси и премин кон циркуларни системи на производство и потрошувачка се клучни фактори за постигнување на климатска неутралност до 2050 година.
Во март 2020 е претставен новиот акциски план за циркуларна економија
Во овој акциски план се предвидуваат повеќе од 30 мерки за дизајн на одржливи производи, циркуларност во производните процеси и јакнење на улогата на потрошувачите и јавните набавкиU akcijskom planu predviđa se više od 30 mjera za dizajn održivih proizvoda, kružnost u proizvodnim procesima i jačanje položaja potrošača i javnih naručitelja. Овој план е насочен кон секторите како електроника ИКТ батериите, амбалажа, пластика, текстил, градежништво и згради како и храна.
Батерии и отпадни батерии
Предлижено е да се ревидираат постоечките рравила за батериите и да се донесе нов задолжителен услов за сите батерии (индустриски, автомобилски, електрични, преносни) кои постојат на пазарите на ЕУ.
Со овој предлог се настојува да се опфати целиот животен циклус на батериите од процесот н производство до барања во врска со дизајнот , пренамена на батериите, рециклирање и вклучување на рециклираниот материјал во новите батерии и сл.
Тука стана збор и за понатамошни мерки во овој дел како „пасош за батерии“, ограничувања за опасне материи, карбонски отпечаток за батериите и сл.
- Održive baterije: države članice spremne za početak pregovora s Parlamentom (priopćenje za medije, 17. ožujka 2022.)
- Prijedlog uredbe o baterijama i otpadnim baterijama
Праведна транзиција
Mehanizmom EU-a za pravednu tranziciju pomoći će se regijama koje uvelike ovise o fosilnim gorivima i industrijama s visokim emisijama ugljika da prihvate prijelaz na čistu energiju.
Постигнување на климатска неутралност до 2050 година за некои држави членки и региони ќе биде многу поголем предизвик отколку за другите. На пример во некои држави повеќе се застапени фосилните горива и имаат индустрии до високи емисии на јаглерод и во кои се вработени значително голем број на луѓе.
Овој механизам за праведна транзициј е воведен да се пружа финанасиска и техничка поддршка на регионите кои се најмногу погодени од преминот кон ниско јаглеродна економија. со тоа во периодот од 2021-2027 година би се мобилизирале помеѓу 65-75 милијарди евра за:
- луѓето и заедниците – олеснување на врабтувањето и преквалификација, зголемена енергетска ефикасност на домувањето, како и борба против енергетска сиромаштија.
- компаниите – осигурување дека со преминот на ниско карбонска технологија да биде привлечен за вложување, пружање на финансиска поддршка и вложување во истражување и иновации
- државите или регионите – вложување во нови зелени работни места , одржлив јавен превоз, дигитална поврзаност и инфраструктура за чиста енергија.
Првиот степен на механизмот е Фондот за праведна транзиција чија вкупна вредност изнесува 17.5 милијарди евра. Ови средства се наменети за вложувања во:
- Мали и средни компании и нови компании
- истражување и иновации
- технологии за чиста енергија и намалување на штетните емисии
- прекфалификација на вработените и помош при наоѓање на нови работни места
до 90 милијарди евра за праведна транзиција
Vijeće je 7. lipnja 2021. donijelo uredbu o uspostavi tog fonda.
Za prijelaz na zeleniju budućnost potreban je doprinos financijskog sektora. Komisija je u okviru zelenog plana predložila niz inicijativa za održivo financiranje, a to su:
- planovi ulaganja
- taksonomija zelenih ulaganja
- pravila o zelenim obveznicama.
- Financiranje klimatske tranzicije (osnovne informacije)
Чиста финансиски погодна и сигурна енергија
Имајќи предвид дека 75% од вкупната емисија на стакленички гасови во ЕУ доаѓа од употреба и производство на енергија, декарбонизацијата на енергетскиот сектор е клучен чекор кон климатски неутрална ЕУ.
За да се постигнат тие цели се преземаат мерки на неколку нивоа:
- Се поддржува развој и воведување на ќисти извори на енергија како што се обновливи извори на енергија и ВОДОРОД
- се поттикнува интеграција на енергетските системи на ЕУ
- Се равива меѓусебно поврзана енергетска структура со помош на енергетскиот коридор н ЕУ
- revidira postojeće zakonodavstvo o energetskoj učinkovitosti i energiji iz obnovljivih izvora, uključujući njihove ciljeve za 2030.
Секторот градежништво е еден од најголемите потрошувачи на енергија . Во него се создава третина од емисијата на стакленички гасови во ЕУ.
Во јуни 2021 е одобрена стратегијата бран за обнова (Renovation wave strategy)
Стратегија на ЕУ за оддржливост во областа на хемикалиите
Хемикалите се клучни за модерните животни стандарди и за општеството , но тие можат да бидат штетни за луѓето и околината
Стратегијата на ЕУ во оваа област ја утврдува долгорочната визија и основни цели се:
- подобро да се заштити здравјето на луѓето
- за се зголемува конкурентноста на индустријата
- поддршка на не-токсична колонина
Strategija je ključan dio europskog zelenog plana i njegova cilja nulte stope onečišćenja.
Стратегија за шуми и увоз на производи кои не се поврзани со сечење на шуми
Како еден од главните елементи за европскиот зелен план е стратегијта за шуми до 2030 год. Таа се темели на сѕтатегијата на ЕУ за биоразновдност и е еден од клучните напори за намалување на стакленичките гасови за најмалку 55%.